‘Daarmee hanteert u de goocheldoos van de alternatieve geschiedschrijving’.

Bijdrage van Anja Hollaender en Isobel Wijnberg 

Anja Hollaender en Isobel Wijnberg, auteurs van Er wacht nog een kind... De quakers Lili en Manfred Pollatz, hun school en kindertehuis in Haarlem 1934-1945 schreven afgelopen zomer in een brief aan de NRC dat mijn vermoeden dat meer kennis over de deportatiebestemming meer Joden zou hebben doen besluiten onder te duiken, geen hout snijdt, omdat ‘emoties’ belangrijker waren dan ‘het weten’. Ik schreef daarop een kort sceptisch commentaar, dat de auteurs nu beantwoorden met een uitgebreid stuk, dat ik op hun verzoek hier toegankelijk maak. 

‘Historici hebben zitten slapen, maar ik niet’.

Wout Ultee in Sociologie Magazine 

Wout Ultee, emeritus hoogleraar sociologie, kijkt in Sociologie Magazine van december terug op zijn loopbaan, en komt daarbij ook te spreken over mijn boek.

'Een naïeve, principieel naar binnengekeerde geschiedsbeoefening'.

Rineke van Daalen op haar blog. 
 

Aangezien ik mij dit academisch jaar aan geheel niet-academische zaken wijd - ik ben tijdelijk mijn eigen aannemer - heb ik dit blog wat laten versloffen. De komende weken een update van de reacties van de afgelopen maanden, en, bij wijze van afsluiting, een terugblik op de hele discussie. 

Allereerst een vrij recente reactie. Rineke van Daalen, een sociologe voorheen verbonden aan de Universiteit van Amsterdam, schrijft op haar blog een 'late kritiek'.

‘Emotie sterker dan “weten”.’ Isobel Wijnberg en Anja Hollaender in NRC/Handelsblad   

In de krant van 24 juni stond een ingezonden brief naar aanleiding van De Swaans stuk. De auteurs van een boek over een Haarlems kindertehuis voor Duitse-Joodse vluchtelingetjes schrijven dat een van die kinderen, de dertienjarige Margot Kohn, in maart 1941 terugging naar Duitsland, op verzoek van haar vader die een oproep voor tewerkstelling in het Oosten had gekregen.* Later dat jaar werd ze met haar familie vermoord in Oost-Europa.

‘Ik ben te oud om in een verdere discussie van “welles of nietes” meegesleurd te worden.’ Getuigen in de krant en per post

 

In NRC/Handelsblad van 26 juni spreken twee getuigen zich uit over wat men wel of niet wist. Alexander Jansen, die de oorlog als jongen meemaakte, meent dat mijn interpretatie klopt: 

‘Omdat het ondenkbare werkelijkheid is geworden’.

H.W. von der Dunk in NRC/Handelsblad

Emeritus hoogleraar geschiedenis H.W. von der Dunk schrijft in de krant van afgelopen maandag een stuk naar aanleiding van De Swaans artikel in NRC/Handelsblad van 14 juni. Hij maakt drie – heel verschillende – punten.

‘Achter deze discussie gaat een schuldvraag schuil’.
Abram de Swaan in NRC/Handelsblad

In de bijlage Opinie en Debat van NRC/Handelsblad van afgelopen zaterdag mengt socioloog Abram de Swaan zich in de discussie over mijn boek. Hij denkt, in navolging van Ies Vuijsjes boek Tegen beter weten in uit 2006, dat er genoeg informatie over de Holocaust voorhanden was, maar dat men die verdrong.

Een ‘curieuze moraal’. Joris Verheyen op zijn blog

Historicus Joris Verheyen schreef begin april op zijn blog over mijn boek, dat hem achterlaat met ‘een dubbel gevoel’, om niet te zeggen ‘grote twijfels… over de getrokken conclusies, de gevolgde methode en het bronnengebruik’. In helder proza zet hij uiteen dat ik een oude mythe vervang door een nieuwe, ‘die al even moralistisch is’. Hoe komt hij daarbij?

‘Mijn oogen zagen jou ergens ver, aan een rivier van Babylon de slavenketen dragen.’ Sandor van Leeuwen over Pressers gedichten 

In het Reformatorisch Dagblad van afgelopen vrijdag schrijft journalist (en oud-student) Sandor van Leeuwen een interessant stuk over de gedichten die Jacques Presser tijdens de Bezetting schreef over zijn weggevoerde vrouw Dé Appel. Wat stelde hij zich voor bij haar lot?

'Desondanks roept deze man weerstand op bij mij'. 
Reacties op de Universiteit van Nederland. 

Vorige week gingen de colleges online die ik gaf voor de Universiteit van Nederland - een prachtinstituut overigens. Het derde en vijfde van die colleges behandelen in zeer kort bestek de belangrijkste conclusies van mijn boek. Via het enigszins beschamende proces waarvoor de term autogoogelen is bedacht, vond ik enkele reacties die het memoreren waard zijn; niet omdat ze zo doordacht zijn, maar juist omdat ze zo ondoordacht zijn, zo intuïtief.